Zaburzenia wzwodu
Zaburzenia wzwodu
Zaburzenia wzwodu członka (ang. erectile dysfunction - ED) to jedno z najczęściej występujących zaburzeń seksualnych u mężczyzn, które wpływają na ich jakość życia. Zaburzenia wzwodu członka to niezdolność do osiągania i/lub utrzymania wzwodu członka, uniemożliwiająca prowadzenie satysfakcjonującego współżycia płciowego. Zaburzenie erekcji to również stała lub nawracająca niemożność osiągnięcia lub utrzymania odpowiedniego wzwodu prącia, trwająca aż do zakończenia czynności seksualnej.
Na świecie żyje 200 mln mężczyzn dotkniętych tym problemem. W Polsce na zaburzenia wzwodu członka cierpi 2,5 mln mężczyzn, z czego tylko 5% poddaje się leczeniu. Na tak niski procent składa się wiele przyczyn, m.in. wstyd przed ośmieszeniem się przed partnerką, fałszywy wstyd przed przyznaniem się do istniejącego problemu nawet przed lekarzem, brak edukacji seksualnej i informacji o sposobach leczenia. Należy podkreślić, że satysfakcję seksualną ze stosunku płciowego odczuwają podobnie mężczyźni zarówno 60-letni i 40-letni niezależnie od sprawności seksualnej. Zaburzenia wzwodu członka dotyczą średnio 10-13% populacji męskiej. Odsetek u młodszych mężczyzn jest niski (ok. 2% i wzrasta wraz z wiekiem). W 40 roku życia zaburzenia wzwodu występują u ok. 40% mężczyzn, u starszych odsetek ten zwiększa się.
Wyższy odsetek występowania zaburzeń wzwodu u starszych mężczyzn nie jest powodowany tylko procesem biologicznego starzenia się organizmu ale częściej chorobami występującymi w tym okresie życia. Po 70. roku życia zaburzenia wzwodu występują u 68 % populacji męskiej.
Przyczyny zaburzeń erekcji
Przyczyn zaburzeń erekcji jest wiele i wynikają one zarówno z czynników fizycznych, jak i psychicznych.
Przyczyny organiczne, dotyczące ok. 80% przypadków, są związane z:
- nieprawidłowościami i uszkodzeniami naczyń i ciał jamistych prącia,
- niektórymi zaburzeniami neurologicznymi i hormonalnymi,
- chorobami (np. cukrzycą, stwardnieniem rozsianym, urazami rdzenia kręgowego, nadciśnieniem tętniczym, chorobami serca, nerek),
- zabiegami chirurgicznymi na gruczole krokowym,
- przyjmowaniem leków (m.in. przeciw nadciśnieniu tętniczemu, przeciwdepresyjnych, uspokajających, diuretyków) oraz narkotyków,
- paleniem tytoniu i nadużywaniem alkoholu.
Warto pamiętać, że kłopoty z erekcją mogą towarzyszyć każdej chorobie (nawet przeziębieniu), która przejściowo powoduje u mężczyzny zmęczenie i osłabienie.
Przyczyny psychogenne wiążą się z ośrodkowym blokowaniem mechanizmów erekcji powstającym bez urazów fizycznych, takimi jak np.:
- lęk przed niezdolnością do odbycia stosunku,
- niska samoocena (w odniesieniu do własnej osoby i oceny swojej pracy),
- problemy w istniejącym związku, np. ochłodzenie uczuć, poczucie winy, itp.,
- zahamowania w odniesieniu do aktu seksualnego, spowodowane np. poprzednimi złymi doświadczeniami,
- lęk przed posiadaniem dzieci lub zarażeniem się chorobą weneryczną.
Patofizjologia zaburzeń erekcji
Wyróżniamy trzy postaci zaburzeń erekcji:
Niemożność wystąpienia wzwodu
Uszkodzenie którejkolwiek ze struktur układu nerwowego prowadzić może do wystąpienia zaburzeń erekcji. Również nieprawidłowości w wydzielaniu i produkcji substancji chemicznych w zakończeniach nerwowych dają w efekcie upośledzenie neuromodulacji i neurotransmisji. Bodźcie nie docierają lub są zbyt słabe, aby wywołać reakcję komórki docelowej. Nie tylko zmiany organiczne wpływają na stan układu nerwowego, często zmiany czynnościowe mózgu uniemożliwiają wystąpienie wzwodu. Zmiany czynnościowe mogą być odbiciem stanu psychicznego badanego chorego lub stosowaniem niektórych leków lub związków chemicznych (np. narkotyków).
Uszkodzenie mechanizmu wypełniania ciał jamistych
Upośledzenie wypełniania ciał jamistych występuje w wyniku:
- braku lub niedostatecznego dopływu krwi na tle, np. stwardnienia tętnic, wad wrodzonych lub nabytych, zwężeń, zakrzepów,
- niewydolności układu żylnego,
- zmian w obrębie ciał jamistych (zwłóknienia, pourazowe, przetoki),
- zadziałania czynników powodujących miejscowe zaburzenia stymulacji nerwowej.
Niemożność utrzymania wzwodu
Niemożność utrzymania wzwodu może być spowodowana:
- zbyt szybkim odpływem żylnym,
- niewydolnością połączeń tętniczo-żylnych,
- dodatkowe drożne połączenia ciał jamistych z układem żylnym,
- wady zastawek żylnych.
Diagnostyka
Diagnostyka dotycząca nieprawidłowości wzwodu prącia jest trudna, ponieważ dotyczy sfery delikatnej, intymnej i ograniczonej przez różne uwarunkowania kulturowe.
Dlatego lekarz terapeuta, jak i średni personel medyczny przeprowadzający pierwsze rozmowy z pacjentem powinni stworzyć atmosferę zrozumienia, intymności i wykazać się szczególnym taktem i wyczuciem.
Dla nadania właściwego kierunku postępowaniu diagnostycznemu i zastosowania odpowiednich metod badań niezbędne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu chorobowego w czasie pierwszej wizyty pacjenta. W diagnostyce zaburzeń erekcji pomocne jest również badanie fizykalne, które zbliża klinicystę do postawienia prawidłowej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia oraz jest następnym etapem postępowania diagnostycznego.
Podczas pierwszej wizyty pacjent otrzymuje ankietę wstępną, która ułatwi mu jasne sformułowanie problemu, a lekarzowi przybliży przyczynę zgłoszenia się pacjenta.
Jak leczyć zaburzenia erekcji?
Leczenie zaburzeń erekcji może opierać się na:
Pomocy psychologicznej, która polega głównie na analizie problemów seksualnych i ich przyczynach. Bardzo często jest wstępem do leczenia farmakologicznego.
Leczeniu farmakologicznemu:
- Leczenie hormonalne, które można rozpocząć po uprzednim oznaczeniu poziomów hormonów pacjenta. Zastosowanie testosteronu może mieć jedynie miejsce po badaniu gruczołu krokowego i oznaczeniu PSA (PSA – Prostate Specific Antygen) w surowicy.
- Leczenie z wykorzystaniem iniekcji do ciał jamistych, która polega na wykonywaniu iniekcji z wykorzystaniem papaweryny, fentolaminy lub prostaglandyny E1, co wpływa na poprawę wypełnienia ciał jamistych. Metoda ta posiada jednak wiele mankamentów: bolesne wzwody, krwiak w miejscu wkłucia, priapizm (priapizm jest bolesną, wydłużoną erekcją, trwającą powyżej 4 h, która powstaje bez udziału popędu seksualnego. Priapizm jest urologicznym stanem naglącym wymagającym szybkiego leczenia.), zwłóknienia w miejscu podania preparatu, możliwość działania ogólnego preparatu, konieczność indywidualnego dostosowania dawki.
- α i β-blokery (fentolamina,yohimbina)
- Blokery fosfodiesterazy typu 5 (PDE-5) do których zalicza się inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE-5, phosphodiesterase- 5) - są to leki pierwszego rzutu w terapii zaburzeń erekcji członka. W trakcie podniecenia seksualnego dochodzi do uwalniania tlenku azotu (NO) z zakończeń nerwowych zlokalizowanych w ciałach jamistych. Uwolniony NO aktywuje cyklozę guanylową co prowadzi do zwiększenia poziomu cyklicznego guanozynomonofosforanu (cGMP). cGMP powoduje rozkurcz mięśni gładkich w ciałach jamistych, umożliwiając zwiększenie napływu krwi do prącia i w konsekwencji wystąpienie erekcji.
- Apomorfina, która jest pochodną morfiny, pozbawioną jej działania przeciwbólowego, narkotycznego i uzależniającego. Działa głównie na receptory typu D2, w różnych ośrodkach śródmózgowia i podwzgórza, a w szczególności na jądro przykomorowe (ośrodek erekcji). Efektem jest lepsze przekaźnictwo nerwowe i uaktywnienie impulsacji skutkującej wystąpieniem wzwodu.
Leczeniu chirurgicznemu, jak np. chirurgia naczyniowa, zarezerwowana dla młodych chorych mężczyzn, jako chirurgia naprawcza i odtwórcza po urazach krocza, prącia i miednicy. W tej grupie pacjentów konieczne jest udokumentowanie zmian naczyniowych bez cech miażdżycy; lub protezowanie prącia.
