Zgaga - Co pomaga?

Badania dowodzą, że zgaga męczy codziennie co dziesiątego człowieka. Dwukrotnie więcej osób cierpi na nią przynajmniej raz w miesiącu. Jeśli nasz pacjent skarży się na nią sporadycznie, nie powinien mieć powodów do zmartwienia. Gdy zaś pojawia się u niego częściej niż dwa razy w tygodniu, powinniśmy zasugerować mu wizytę u lekarza specjalisty.

Zgaga należy do najczęstszych dolegliwości przewodu pokarmowego. Może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej pojawia się w okresie aktywności zawodowej. Kiedy występuje często lub ma znaczne nasilenie, może wyraźnie pogorszyć jakość życia. Przynajmniej raz w tygodniu rejestruje ją 5-10% dorosłej populacji. Wielu pacjentów radzi sobie samodzielnie z tym objawem, unikając niektórych pokarmów lub napojów (np. słodycze, tłuszcze, rosoły, buliony, mleko, soki cytrusowe, napoje alkoholowe itd.) lub określonego rodzaju wysiłku (np. praca z pochyleniem do przodu).

Pieczenie, chrypka a nawet kaszel

Zgaga jest najczęściej objawem choroby refluksowej przełyku i świadczy o zarzucaniu kwaśnej treści żołądka w górę powyżej wpustu. Nieraz nasilenie objawów jest jeszcze bardziej znaczne, chory odczuwa nie tylko pieczenie w nadbrzuszu i za mostkiem, ale podaje także uczucie kwaśności w ustach, chrypkę czy przewlekły kaszel. Zarzucanie treści żołądka do przełyku może być przyczyną niemiłego zapachu z ust, w szczególności w godzinach porannych. Chorzy w większości przypadków potrafią łagodzić ten objaw, korzystając z doświadczenia członków rodziny, znajomych, informacji czerpanych z popularnej prasy czy Internetu. Chory dbający o swoje zdrowie lub w przypadku braku efektu po zastosowaniu metod domowych lub leków dostępnych bez recepty będzie szukał porady i pomocy w aptece albo w gabinecie lekarskim.

Co polecić pacjentowi?

Oferta rynku farmaceutycznego jest w przypadku zgagi bardzo szeroka. W przypadku łagodnych objawów lub rzadkiego ich występowania proponuje się alkalia (antacida). Są to najczęściej związki glinu, wapnia i magnezu, w tabletkach lub zawiesinach. Zaletą tych leków jest ich szybkie działanie, wadą – krótki czas działania i niewygodne opakowania. Skuteczniejsze, dłużej działające i wygodniej konfekcjonowane są leki hamujące wydzielanie żołądka. W sprzedaży odręcznej dostępna w Polsce jest ranitydyna, w niektórych krajach omeprazol w dawce 10 mg. Antagoniści receptora histaminowego H2 (np. ranitydyna) działają przez 8-12 godzin, inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol) ponad 20 godzin.

Jak podawać leki?

Biorąc pod uwagę farmakokinetykę i skuteczność, wszystkie wyżej wymienione leki należy podawać przed posiłkami. Często popełnianym przez chorych błędem jest unikanie przyjmowania leków, np. przed spotkaniami towarzyskimi, które sprzyjają popełnianiu błędów dietetycznych. Warto też pamiętać o przestrzeganiu zaleceń ogólnych, np. o unikaniu obfitych posiłków oraz drzemek po jedzeniu.

Co jest przyczyną zgagi?

Głównie osłabienie mięśnia zwieracza przełyku znajdującego się w miejscu łączenia się przełyku z żołądkiem. Normalnie mięsień ten rozkurcza się, gdy połykamy jedzenie i kurczy, gdy pokarm dostanie się do żołądka. Bywa, że zwieracz wiotczeje i wtedy przełyk nie jest szczelnie izolowany od żołądka. Treść żołądka, wymieszana z sokiem trawiennym, którego składnikiem jest m.in. kwas solny, zarzucana jest do przełyku i wywołuje ból oraz zgagę. Ponieważ żołądek zaczyna produkować więcej soków trawiennych, gdy trafia do niego jedzenie, zgaga zwykle pojawia się po obfitym posiłku. Ale nie musi być ona związana z chorobą czy złą pracą układu pokarmowego. Wywołują ją też pewne leki przyjmowane na pusty żołądek (np. kwas acetylosalicylowy i ibuprofen). Przyczyną zgagi bywa palenie papierosów, bo nikotyna pobudza wydzielanie kwasu solnego. Zgaga bywa też pokutą za folgowanie sobie przy stole - tłuste i słodkie posiłki upośledzają opróżnianie żołądka, a gdy jedzenie zalega, nadtrawione przez soki trawienne może powracać do przełyku. Zgaga może się również pojawić po wypiciu herbatki z mięty pieprzowej, działa ona bowiem rozkurczowo na dolny zwieracz przełyku.

Co może wywołać zgagę?

• alkohol (zwiększa wydzielanie kwasu solnego),
• kawa, herbata, cola i inne zawierające kofeinę napoje gazowane (kofeina wykazuje działanie podobne do histaminy, która zwiększa wydzielanie żołądkowe),
• czekolada,
• owoce cytrusowe i soki (powodują zakwaszenie),
• pomidory,
• ostre przyprawy i tłuste jedzenie (tłuste pokarmy powodują zwiększenie wydzielania CCK, która zmniejsza ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku),
• mięta,
• orzeszki ziemne,
• ciasto drożdżowe (szczególnie starsze),
• stres, nadwaga oraz palenie papierosów.

W celu zmniejszenia nasilenia i częstotliwości występowania zgagi należy:

• unikać wywołujących ją pokarmów i napojów,
• ostatni posiłek spożywać na trzy godziny przed udaniem się na spoczynek,
• spożywać posiłki o mniejszej objętości, ale za to częściej,
• spać z tułowiem uniesionym wyżej niż reszta ciała,
• w miarę możliwości ograniczyć palenie papierosów,
• w miarę możliwości zmniejszyć nadwagę.

Kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska?

W większości przypadków, szczególnie u chorych poniżej 45. roku życia z krótkim wywiadem i skuteczną terapią wykonywanie badań diagnostycznych jest zbędne. Jeśli objawy są silnie nasilone, wstąpiły po raz pierwszy powyżej 45. roku życia, niezbędna jest konsultacja lekarska. Konsultacja jest konieczna w każdym przypadku wystąpienia zaburzeń połykania (dysfagia). Pamiętać należy, że refluks żołądkowo-przełykowy mogą wywołać niektóre leki, np. intraty, leki obniżające ciśnienie tętnicze, estrogeny. Trwająca kilkanaście lat choroba refluksowa może być przyczyną przełyku Barretta. W tym przypadku chory powinien znaleźć się pod opieką specjalisty.

Leczenie farmakologiczne

Polega na zmniejszeniu kwasowości soku żołądkowego. Można to zrobić na szereg sposobów, stosując:
 

Preparaty zobojętniające
Są to substancje neutralizujące działanie kwasu solnego. Leki te działają krótko, wobec czego trzeba je stosować często, co może być uciążliwe dla pacjenta. Często wchodzą one w interakcje z wieloma lekami. Obniżają wchłanianie leków kardiologicznych, stosowanych w nadciśnieniu tętniczym, leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych, niektórych antybiotyków, a także często stosowanych leków nasennych. Zwiększają natomiast wchłanianie m.in. doustnych leków przeciwcukrzycowych. W obu przypadkach interakcje te mogą być niebezpieczne dla pacjenta. Preparaty zobojętniające dostępne są bez recepty.

Preparaty blokujące tzw. receptor histaminowy H2
Nowsza generacja leków w stosunku do preparatów zobojętniających. Jedną z substancji należących do tej grupy jest ranitydyna. Działa silniej i dłużej niż preparaty zobojętniające. Hamuje wydzielanie kwasu solnego około 12 godzin. Dzięki temu jest wygodna w stosowaniu przez pacjenta. Wystarczy podać lek 1-2 razy na dobę. Ranitydyna wywołuje mniej interakcji z innymi lekami niż preparaty zobojętniające, dzięki czemu jest bezpieczniejsza. Dostępne na rynku leki należące do grupy tzw. H2-blokerów to małe, wygodne do połknięcia tabletki. Preparaty zawierające ranitydynę są dostępne bez recepty.
 

Inhibitory pompy protonowej
Leki bardzo silnie działające, dostępne wyłącznie na receptę lekarską. Znacznie hamują one wytwarzanie kwasu solnego w żołądku.